Geschiedenis van de Bazel

Het gebouw De Bazel, vernoemd naar haar architect Karel de Bazel (1869-1923), is gebouwd tussen 1919 en 1926 in opdracht van de Nederlandsche Handel Maatschappij. Mede vanwege haar rijke geschiedenis, zeer bijzondere architectuur en de boodschap die Karel de Bazel wilde uitdragen, kreeg het gebouw in maart 1991 de status van officieel rijksmonument. 

Nederlandsche Handel Maatschappij

In 1824 richtte Koning Willem I de Nederlandsche Handel Maatschappij op. Aan het begin van de negentiende eeuw liep de Nederlandse economie danig terug. Met de oprichting van de nieuwe Maatschappij hoopte Koning Willem I de economie een impuls te geven en zo Nederland wederom als een belangrijke speler op de wereldkaart te zetten. De NHM hield zich bezig met de handel in koloniale waren en was in die zin de opvolger van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. In de loop van de negentiende eeuw verloor de handel in goederen steeds meer aan belang en zo werd de NHM uiteindelijk een bank.

Karel De Bazel

Het gebouw werd ontworpen door architect Karel de Bazel en geldt als zijn belangrijkste werk. De architect overleed in 1923, drie jaar voordat het gebouw voltooid zou worden. Karel de Bazel was één van de architecten die aan het einde van de negentiende eeuw begon te zoeken naar een nieuwe manier van bouwen. Hij wilde dat zijn gebouwen niet gebonden waren aan de stijl van een bepaalde periode, maar dat ze eeuwigheidswaarde hadden. Veel van zijn ideeën vond De Bazel in de theosofie en esoterie. Deze stromingen hangen onder meer de zienswijze aan dat onze dagelijkse woordenschat en ons normale bewustzijn tekort schieten om ‘hogere’ kennis te kunnen bevatten. Kunst, mythes en symbolen worden daarom gebruikt als spiegel om deze ‘hogere waarheden’ over te dragen. Gebouw De Bazel is één van deze kunstvormen en ontworpen met een diepere boodschap en om het hogere doel over te dragen. Licht speelt een belangrijke rol in het gebouw, ook hieruit spreekt wederom de gedachtenwereld van Karel de Bazel, waarin de éénwording met het goddelijke, het licht, het hoogste streven was.

Volgens de theosofie moet een gebouw universele harmonie uitdrukken en de taak van de architect was daarom een goddelijke aangelegenheid. Wiskundige principes en verhoudingen konden de hogere orde in alle delen van een bouwwerk zichtbaar maken. In zijn ontwerp voor de Nederlandsche Handel Maatschappij maakte De Bazel daarom gebruik van een raster: hij baseerde de plattegrond op rechthoeken van 3,60 x 3,20 meter, terwijl hij voor de gevels een vierkant van 90 centimeter als uitgangspunt koos.

Tijdens de bouw van het hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel Maatschappij was Karel de Bazel vaak ziek. Een longaandoening dwong hem het bed te houden of te kuren in het buitenland. Op 28 november 1923 werd zijn ziekte hem fataal. Hij overleed na een hevige hoestbui in de trein, op weg naar de begrafenis van collega-architect Michel de Klerk. Karel de Bazel is slechts 54 jaar oud geworden.